Sistem Yedekleme ve Geri Yükleme

Bir keresinde SSD'm hiçbir uyarı vermeden gitti. Sabah bilgisayarı açtım, ekranda "no bootable device" yazısı vardı ve o kadar. Ne belgelerim vardı ne de yıllardır biriktirdiğim ayar dosyalarım. O günden sonra sistem yedeklemesi benim için "bir gün yaparım" listesinden çıkıp haftalık rutine dönüştü. Aşağıda kendi kurduğum düzeni, hangi araçları neden seçtiğimi ve yol boyunca öğrendiğim acı dersleri anlatıyorum.

Önce Neyi Yedeklediğinizi Netleştirin

İki farklı şeyden bahsediyoruz ve insanlar bunları sürekli karıştırıyor:

Dosya yedeği: Belgeler, fotoğraflar, projeler. Kaybı üzücü ama telafi edilebilir bir kurulumla geri döner.
Sistem imajı (disk imajı): Windows'un kendisi, sürücüler, kurulu programlar, lisanslar, masaüstü düzeni. Diskiniz öldüğünde sizi saatler süren yeniden kurulumdan kurtaran şey budur.

Ben ikisini birlikte kullanıyorum. Dosyalar günlük, sistem imajı ise ayda bir ya da büyük bir değişiklikten hemen önce.

Adım Adım Kurulum

Hedef diski ayarlayın. Yedeği aynı diskin başka bir bölümüne almak, kasada yangın çıkarken parayı kasanın alt çekmecesine saklamak gibi bir şey. Harici bir disk şart. Kapasite olarak, kullanılan alanın yaklaşık iki katını hedefliyorum; böylece birkaç sürüm birlikte durabiliyor. Disk üzerinde yer sıkıntınız varsa, sistem diskinizi temizleme ve disk alanını yönetme konusunda ayrı bir yazımız var, önce oradan geçmenizi öneririm — daha az gereksiz dosya, daha küçük ve hızlı yedek demek.
Dosya Geçmişi'ni açın. Windows'ta Ayarlar > Güncelleştirme ve Güvenlik > Yedekleme yolundan Dosya Geçmişi'ni etkinleştirip harici diski seçiyorum. Sonra "Diğer seçenekler" kısmına girip klasör listesini elle düzenliyorum: masaüstü, belgeler, indirilenler dışında projelerimi tuttuğum klasörü de ekliyorum. Yedekleme sıklığını saatlik değil, günlükte tutuyorum — sürekli disk trafiği yaratmasın diye.
Sistem imajı alın. Denetim Masası > Yedekleme ve Geri Yükleme (Windows 7) bölümü hâlâ duruyor ve iş görüyor. "Sistem görüntüsü oluştur" ile tam bir disk imajı alabiliyorsunuz. Yalnız bu araç eski ve zaman zaman anlamsız hatalar veriyor. Bende daha güvenilir çalışan yol, üçüncü parti bir imaj programı kullanmak oldu; artımlı yedek desteği olan bir araç, ilk turdan sonra yalnızca değişenleri yazdığı için ikinci yedeği çok daha hızlı bitiriyor.
Kurtarma ortamını hazırlayın. Bu adımı atlayan çok kişi tanıyorum. İmaj dosyası diskte duruyor ama bilgisayar açılmıyorsa onu nasıl okuyacaksınız? Bir USB belleğe kurtarma sürücüsü yazın (Windows'ta "Kurtarma Sürücüsü Oluştur" aracı ya da kullandığınız yedekleme programının önyüklenebilir medya seçeneği). USB'nin üstüne tarih yazıp çekmeceye koyuyorum.
Sistem korumasını ve geri yükleme noktalarını etkinleştirin. Bu, imajın yerine geçmez ama bozuk bir sürücü güncellemesinden ya da kötü bir kayıt defteri değişikliğinden 10 dakikada dönmenizi sağlar. Sistem Özellikleri > Sistem Koruması'ndan C: sürücüsü için korumayı açıp disk kullanımını yüzde 5-10 aralığına çekiyorum. Sürücü kurmadan veya sistem ayarlarında derin bir değişiklik yapmadan önce elle bir nokta oluşturmayı alışkanlık hâline getirdim.
Bir kopyayı evden çıkarın. 3-2-1 kuralını sevmemin nedeni basit: üç kopya, iki farklı ortam, biri fiziksel olarak başka yerde. Benim durumumda bu, kritik klasörlerin bulut senkronizasyonu oluyor. Bulut senkronu tek başına yedek değildir — dosyayı yanlışlıkla silerseniz o da silinir — ama sürüm geçmişi olan bir hizmet seçerseniz ciddi bir güvence sağlıyor.
Geri yüklemeyi test edin. Test edilmemiş yedek, yedek sayılmaz. Ben ayda bir rastgele birkaç dosyayı yedekten çıkarıp açıyorum. İmajı ise yılda bir kez, elimde duran eski bir diske geri yükleyerek deniyorum. İlk denememde imajın yarısının bozuk olduğunu böyle öğrendim; gerçek bir kriz anında öğrenmek istemeyeceğiniz bir şey.
Geri yükleme anında sırayı bilin. Sistem açılıyorsa önce geri yükleme noktasını deniyorum. Açılmıyorsa kurtarma USB'sinden başlatıp imajı yazıyorum; bu işlem hedef diski tamamen siler, o yüzden yanlış diski seçmemek için diğer harici disklerin fişini çekiyorum. İmaj yazıldıktan sonra kullanıcı dosyalarının son sürümlerini dosya yedeğinden üzerine ekliyorum.

Sık Yapılan Hatalar

Yedeği aynı fiziksel diskte tutmak. Disk arızalarının çoğunda bölüm ayrımı sizi kurtarmaz.
Harici diski sürekli takılı bırakmak. Fidye yazılımı takılı diskteki yedekleri de şifreliyor. Yedek bittikten sonra çıkarıyorum.
Yalnızca tek bir sürüm tutmak. Bozuk bir dosyanın üzerine bozuk hâlini yazarsanız geri dönecek nokta kalmaz. En az üç sürüm tutun.
Uygulama ayarlarını unutmak. Tarayıcı profilleri, e-posta yerel arşivleri, oyun kayıtları ve program yapılandırma dosyaları genelde AppData altında duruyor ve varsayılan listelerde yer almıyor.
Kurtarma USB'sini hiç oluşturmamak. En sık gördüğüm eksik bu.
Şifreleme anahtarlarını yedeğin içine koymak. BitLocker kurtarma anahtarınızı